Jan Dirk van der Borg // Wethouder Papendrecht

Veel dank voor jullie positieve reacties op mijn post van vorige week. Iets om er in te houden! #weekvandewethouder

🔹Dinsdag werd bekend dat de Papendrechtse gemeenteraad Margreet van Driel heeft voorgedragen als nieuwe burgemeester van Papendrecht. Van harte gefeliciteerd en heel hartelijk welkom aan haar! Knap staaltje werk van de vertrouwenscommissie en waardering voor de wijze waarop Leon van den Dool die heeft voorgezeten.

🔹Deze hele week werden het Drierivierenpunt en de vier grote bruggen en iconen van de Drechtsteden letterlijk in het licht gezet. Om de economische en maatschappelijke waarde van de Drechtsteden letterlijk te laten zien. De aftrap was vanaf de fantastische locatie GKN Fokker in Papendrecht, perfect georganiseerd door Smart Delta Drechtsteden.

De lichten vertellen het verhaal voor de dramatische gebeurtenis van 600 jaar geleden, toen de Sint Elisabethsvloed de Drechtsteden deed overstromen. De strijd met het water heeft de regio lange tijd getekend (en nog). Meer weten? www.spotlightson.nl

🔹Woensdagavond ging ik, met collega Jaco van Erk, in gesprek met de Papendrechtse sportverenigingen over de impact van de energiecrisis. Vooral om te luisteren naar de noden die er zijn. De enorme stijging van de energierekening zijn de grootste zorg, maar ook of jonge en oudere sporters de contributie nog wel kunnen betalen.

Het Rijk moet echt bijspringen voor het te laat is, maar doet dat nog onvoldoende (en het duurt te lang!). Tussentijds staan we als gemeente naast deze verenigingen om te helpen waar dat nodig is.

🔹Één keer per maand, op donderdag, vergadert het algemeen bestuur van de Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ. Namens het college van de Gemeente Papendrecht ben ik lid van het algemeen bestuur. Afgelopen vergadering stond vooral in het teken van de behandeling van de tussentijdse rapportage en een aantal programmaplannen.

🔹Met collega Sophia De Keizer ging ik op bezoek bij een van de wereldspelers waar we als Nederland en Papendrecht enorm trots op mogen zijn, Boskalis Nederland. Wat een prachtig bedrijf, met mooie projecten. Met hen hebben we onder andere gesproken over de recente ontwikkelingen bij het bedrijf, de verbinding tussen het bedrijf en de regio en waar we elkaar kunnen helpen. Vanuit mijn portefeuille regio & samenwerking heel relevant om hier aan te haken.

🔹Maandag maakte ik kennis met michiel van der vlies. Hij is bestuurder bij MEE-Vivenz. Waardevol om kennis te maken met een welzijnsorganisatie die allerlei activiteiten ontplooit op het gebied van opvoeden, mantelzorg, armoede, enzovoort.

In maart 2023 gaan we weer naar de stembus, voor het derde jaar op rij. Niet alleen voor de Provinciale Staten, en daardoor indirect ook voor de Eerste Kamer, maar ook voor de algemeen besturen van de 21 waterschappen die ons land rijk is.

Hoewel de oudste (functionele) bestuurslaag van Nederland - het waterschapsbestuur of (hoog)heemraadschap - nogal op de achtergrond acteert, is de waterschapssector al decennialang in beweging. Niet alleen door opschaling, maar ook door discussies over bestuurlijke vormgeving en inrichting.

Sinds 2015 worden de verkiezingen voor de waterschappen tegelijkertijd met die van de Provinciale Staten georganiseerd. Het effect was dat de opkomst gelijke tred hield (bijna) met de opkomst van de Provinciale Statenverkiezingen. In tegenstelling tot daarvoor. De belangstelling en opkomst voor de waterschapsverkiezingen was treurniswekkend. Sinds 2008 kunnen ook politieke partijen meedoen met de waterschapsverkiezingen. Daarvoor stonden er losse namen op de stembiljetten. Die ‘politisering’ heeft wel degelijk gezorgd voor meer debat in de waterschapsbesturen.

Ik wil hier geen discussie opwerpen over de noodzaak van een aparte bestuurslaag voor de watertaken. De belangenafweging voor schoon, veilig en voldoende water verdiend mijns inziens namelijk wel degelijk een apart, functioneel, politiek bestuur. Eerdere (internationale) rapporten, bijvoorbeeld het OESO-rapport, onderschrijven de belangrijke rol van de waterschappen in het waterbeheer en markeren het als een voorbeeld van goed ‘watergovernance.’

Deze bijdrage schrijf op een bankje aan het water in mijn geboorteplaats Oudeschild op Texel. Het zegt veel over mijn passie voor water en waterbeheer. Water zit voor altijd in mijn aderen. Niet voor niets werkte ik jarenlang voor een waterschap. Daar heb ik genoten van een trotse sector die geweldig werk doet voor de toekomst van Nederland.

Tijdens mijn vorige baan voor de CDA Bestuurdersvereniging heb ik veel waterschapsbestuurders mogen ontmoeten. Elke keer viel me de passie voor het thema waterbeheer op. Vaak zijn waterschapsbestuurders hardwerkende, inhoudelijk gedreven, mensen. Daar heb ik veel waardering voor.

Toch wil ik de vraag opwerpen wat de meerwaarde is van CDA-deelname in de 20 waterschapsbesturen? Een aantal noties:

1. Het valt op dat de meeste aandacht uitgaat naar het debat over governance-thema’s als het belastingstelsel van de waterschappen en over de samenstelling van het algemeen bestuur cq. de geborgde zetels. In tegenstelling het vraagstuk van waterbeheer zelf. De vraag is natuurlijk hoe dat komt. Genoemde thema’s zijn belangrijk, daar niet van. Maar thema’s zoals droogte, bodemdaling, energietransitie vragen op z’n minst om een groter debat in de waterschapsbesturen en een antwoord vanuit het CDA (Ik doe hier een aantal CDA-waterschapsfracties te kort. Het gaat om het totaalplaatje). Komt het door een gebrek aan een gedeeld antwoord op deze thema’s? Hoe komt het dat deze thema’s vaak technocratisch en ambtelijk worden aangevlogen door onze bestuurders? Of is er een gebrek aan een gedeelde CDA-visie en ideeenarmoede op deze onderwerpen?

Eind februari 2022 was ik te gast bij Omroep Gelderland om te spreken over bedreigde raadsleden.

Hoewel de interviewster het direct persoonlijk wilde maken (vertel over je eigen bedreiging!), gaat het mij vooral om wat anders: dat elke bedreiging in potentie een beïnvloeding is van de democratie.

In gesprek bij Gld Stemt over bedreigde raadsleden

Vanuit mijn werk voor de Bestuurdersvereniging van mijn politieke partij kom ik vaak in aanraking met raadsleden, wethouders of andere politieke ambtsdragers die te maken hebben met bedreigingen. Bedreigingen in allerlei vormen. Bijvoorbeeld online, via de mail of sociale media. Of doordat ze een dreigbrief krijgen. Een steen door de ruit. Poging tot brandstichting. Een intimiderende opmerking of een ei naar je hoofd. Stuk voor stuk voorbeelden die een grote persoonlijke impact hebben op de persoon. Alleen daarom al verwerpelijk en strafbaar.

Maar er speelt meer. Elke bedreiging of intimidatie kan tot gevolg hebben dat een volksvertegenwoordiger anders besluit. Dan wel doordat het raadslid toch maar tegen stemt vanwege de angst voor persoonlijke consequenties, dan wel dat de belangen van de dreiger bewust achterwege worden gelaten in de afweging.

Bij Omroep Gelderland kwam de vraag op tafel of het niet ‘gewoon’ bij het vak van raadslid hoort. Nee! Nooit. Ik schrok van de vraag. Hoe kunnen we accepteren dat bedreigingen en intimidatie kunnen leiden tot verzwakking van de lokale democratie? Dat mag nooit gebeuren.

De vraag is natuurlijk hoe het komt, dat het aantal bedreigingen aan volksvertegenwoordigers toeneemt. Overigens is de toename vooral online te zien. Ligt het in de verharding van de samenleving? Ik denk het wel. Heeft het te maken met verruwing van het debat in de Tweede Kamer of (sommige) gemeenteraden? Zeker wel!

Daarom heb ik ook van harte het manifest ‘Geen haat in de raad’ ondersteund. Als raadsleden moeten we het goede voorbeeld geven. In de Haagse politieke praktijk worden scheldpartijen, bedreigingen en verdachtmakingen als normaal gevonden. Dan is het niet gek dat een gedeelte van onze inwoners dat gedrag als normaal gaan zien. Daarom mag deze verharding niet in Apeldoorn optreden. Daar mag u mij op aanspreken.

Het is niet alleen een probleem van de politiek. De verharding en verhuftering van de samenleving is iets wat ambtenaren, boa’s, politieagenten, GGD-medewerkers, journalisten en vele anderen vrijwel dagelijks ervaren. In Apeldoorn zijn nu in relatief korte tijd meerdere bedrijven overvallen, zoals laatst wederom een cafetaria.

Een lokale democratie die dicht bij de leefwereld van mensen staat, dat zou het ideaal moeten zijn. We zien dat de realiteit anders is. Niet om te somberen, maar de kwaliteit en effectiviteit van de lokale democratie staat onder druk. En dat schreeuwt om een antwoord.

De lokale democratie staat onder druk. Ik zie in de lokale democratie vier, voor dit stuk, relevante trends:

(1) De trend in het Nederlandse bestuurlijke bestel is centralisatie. Ondanks decentralisatie bewegingen in onder andere het sociale domein worden er steeds meer zaken op landelijk niveau geregeld. Gemeenten en provincies worden meer en meer uitvoeringsorganisaties van het Rijk. Met een tekort aan financiële middelen, zoals voor de jeugdzorg en de wet maatschappelijke ondersteuning.

(2) Het uitvoeren van taken van gemeenten worden complexer en complexer. In beginsel is dat niet erg, maar het vraagt wel om volksvertegenwoordigers en bestuurders die in staat worden gesteld om hun rol en taak te vervullen. En we zien in gemeenteraden steeds meer moeite om het gesprek te voeren over de thema’s die inwoners raken.

(3) Er is een wirwar aan regionale samenwerkingsverbanden met een beperkte democratische legitimatie ontstaan. Gemeenteraadsleden vinden dit al complex, laat staan dat inwoners weten wat daar gebeurt. Dit ‘niemandsland’ (zoals de Raad voor het Openbaar Bestuur dit al noemde) zorgt voor uitholling van het lokale en decentrale bestuur.

(4) Inwoners hebben al langer niet het gevoel dat het gemeentebestuur er voor hen is. Ook lokaal staat de relatie tussen inwoner en overheid onder druk. Laten we eerlijk zijn. Te lang zijn er vrij defensieve antwoorden gegeven als het gaat om een gedegen visie op het lokale bestuur en de ontwikkeling ervan. In Frankrijk heeft de regering het lef gehad om de bestuurlijke indeling in 2016 te hervormen door regio’s samen te voegen. De bestuursstructuur en -cultuur in Frankrijk is niet te vergelijken met Nederland, maar het zou ons moeten zeggen dat ons bestuurlijk huis niet eeuwigdurend kan bestaan.

Ik realiseer me dat het functioneren van de lokale democratie van meer afhangt dan alleen structuren. Bij structuurdiscussies wordt al snel gesproken over opschaling. Dat is niet mijn ideaal. Een bestuursorgaan en de daarbij horende ondersteunende organisatie dient voldoende kracht hebben om taken en verantwoordelijkheden op te pakken. En grotere organisaties zijn nu eenmaal beter in staat om kwetsbaarheden op te vangen.

Maar daar gaat het niet over. De toekomst is aan lokale en regionale gemeenschappen. En democratie moet zoveel mogelijk aansluiten bij de leefwereld van mensen en de samenleving. Omdat de overheid altijd dienend is aan de gemeenschap. De overheid is primair om de kwaliteit van leven in de ‘cirkels’ waar mensen leven te versterken.

De leefwereld van mensen bevindt zich in buurten, wijken en dorpen. Daar is ontmoeting, is men actief in verenigingsverband, of anderszins. Voor grotere voorzieningen is de nabij gelegen centrumplaats beschikbaar. De stad heeft een centrale plek gekregen in de regio. De stad wordt ten opzichte van de natiestaat al langer meer kracht toegedicht, onder andere door de politicoloog Benjamin Barber. (2012).

De formatie staat (weer) op het punt van beginnen. Deze week starten de gesprekken nadat de VVD en D66 een concept-regeerakkoord hebben geschreven. Ik ben uiteraard benieuwd wat er in staat. Nu er voor de andere politieke partijen nog alle ruimte is om input te leveren, heb ik voor hen ook nog een aantal suggesties als het gaat om het lokaal bestuur.

De discussies in het jeugdzorgdomein gingen in de afgelopen kabinetsperiode vaak over geld. Zes jaar decentralisaties heeft in de jeugdzorg (nog) niet gebracht wat het zou moeten brengen. Te veel jongeren professionele lijken hulp nodig te hebben. De kernvraag is: hoe komt dat? Verwachten wij, samenleving, onderwijs en ouders, niet te veel van de ontwikkeling van een kind? En labelen we niet teveel kinderen die ‘iets’ hebben?

De druk op ouders en onderwijs om hulp te zoeken voor een kind met lichte problemen neemt teveel toe. Terwijl ons ideaal toch moet zijn om zo min mogelijk kinderen professionele hulp aan te bieden en alleen als dat echt nodig is? Want dit ‘normaliseren’, zoals dat juist in de volksmond niet is geen heten, is ons eerlijk gezegd niet gelukt.

Zorg is een verdienmodel geworden. Een zorgbedrijf gaat op zoek naar klanten, naar omzet. Daar is op zich niks mis mee, maar het is wel goed om afspraken en normen vast te leggen. Is het dan gek dat de aantallen zorgvragers toeneemt? En wat vinden wij eigenlijk van zorgbedrijven die forse winsten boeken?

Zorg is geen commercieel product. Veel te veel jongeren zijn in de jeugdhulp terechtgekomen. Het maatschappelijk streven moet zijn om zo veel mogelijk jongeren in de vertrouwde omgeving te laten opgroeien, in het onderwijs, thuis en in de eigen omgeving. Het is onze stellige overtuiging dat veel van de lichte jeugdzorg hoort op die plek.

Veel gemeenten worstelen met de jeugdzorg. Aan de Rijksoverheid om gemeenten daarin te ondersteunen en dus ook in te grijpen waar het niet goed gaat. Let op, dat is wat anders dat centraliseren.

Ik ga hier geen pleidooi houden voor een stevig klimaatbeleid. Dat doen anderen al. Maar de wijze waarop in de afgelopen jaren keuzes zijn voorgesteld in de energietransitie verdient geen schoonheidsprijs. Want welke democratische legitimiteit ligt er eigenlijk onder deze ingrijpende keuzes? Het regionale karakter van het RES-bod maakt dat er weinig maatschappelijke betrokkenheid sprake is. Ja, er zijn inspraakrondes, maar wat is dat waard als het via het college van gemeente X, naar de gemeenteraad van gemeente X, naar het complete bod van regio Y gaat? Dan blijft er van dat kleine belang weinig over. Nu is dat door goede participatievormen (maar ingewikkeld!) nog een klein beetje te repareren. Ingewikkelder is de legitimiteit als je moet constateren dat een gemeente door deze constructie wel mag invullen hoe zij maatregelen gaan nemen, maar niet de principiële keuze op tafel kunnen leggen of zij zelf een maatregelenpakket zouden willen nemen. Daarmee is alle democratische grond verdwenen. Zullen we het dan maar niet meer over draagvlak hebben?

Wat een verademing was het. Van maart tot en met mei 2020. De stille stad. Dat is een persoonlijke beleving, dat weet ik. Het heeft in ieder geval het idee opgeleverd dat de stad er ook anders kan uitzien. Doordat de noodzaak om afstand te houden, was er meer ruimte nodig. Het is nu nog geen tijd om allerlei oplossingen te formuleren. Vooral vragen stellen. Ik wil in dit blog graag een aantal accenten leggen over de toekomst van de stad Apeldoorn.

De stilte tijdens de intelligente lockdown was oorverdovend (mooi).

Geen auto's, feestgangers, motoren, scooters, gevulde parkeerplekken, rondrazende bussen, rennende mensen, weinig economische activiteit. En vooral: geen haast. Het moment van omslag was de openstelling van de horeca begin juni. Is lawaai een probleem? Nee, zeker niet! Maar de stilte liet vooral de mooie kanten van Apeldoorn zien: de mooie gevels, rustgevende parken, groene bomen, stille straten. Niet dat het ervoor niet was, maar de aandacht ervoor was minder (bij mij). De stilte schiep de mogelijkheid om de publieke ruimte eens echt goed te bekijken. En Apeldoorn bleek nog mooier dan het al was. De vraag is natuurlijk: zijn er stilte-bevorderende maatregelen nodig?

De publieke ruimte in het centrum en in de wijken is meer een verblijfsplek gebleken dan dat het voor mobiliteit gebruikt zou moeten worden.

Zonder de noodzaak om elke dag naar het werk te gaan, en zonder de noodzaak om frequent te reizen, valt het op dat de aard van het dagelijkse leven verblijven is, in tegenstelling tot het verplaatsen in het verleden. Stel dat dat de komende decennia zo blijft. Dat betekent een enorme verandering voor de openbare ruimte. Minder wegen, meer parken. Meer zitplekken en bankjes, minder parkeerplekken. Meer gericht op schoonheid, minder op asfalt. En vooral: meer ontmoetingsplekken.

De auto niet meer de belangrijkste vorm van mobiliteit in de binnenstad en in de wijken.

Wanneer verplaatsen minder belangrijk is, en helemaal met kortere afstanden, dan moeten we ruimte geven aan slow-mobility (wandelen, fietsen, langzaam elektrisch-vervoer) en openbaar vervoer. Nog meer dan in het verleden de fiets centraal stellen.

In de binnenstad van Apeldoorn is meer ruimte nodig voor de warenmarkt, voor winkels en horeca.

Een andere les in corona-tijd is dat de ruimte in de binnenstad en wijkwinkelcentra een beperkende factor was. Horeca heeft meer ruimte nodig voor terrassen. De warenmarkt vraagt om meer ruimte. Dat vraagt om keuzes maken. Waarbij het economische belang niet altijd voorop hoeft te lopen. Zeker niet als het ten koste gaat van ontmoetingsplekken en zitplekken in de openbare ruimte. De plannen voor de vergroening van de binnenstad passen hier helemaal bij. Groen en ruimte.